Effaith

Rydym yn deall pwysigrwydd a manteision pendant ymgorffori cerddoriaeth fyw fel rhan reolaidd o gynlluniau gofal iechyd a thriniaeth pobl.

Rydym yn ystyried mynediad at gerddoriaeth fyw yn angenrheidrwydd nid yn beth dymunol. Rydym yn gwybod bod cerddoriaeth fyw yn gwella ansawdd bywyd pobl trwy dros 75 mlynedd o brofiad a straeon, ond mae angen i ni fynd ymhellach i gyflawni ein huchelgeisiau tymor hwy. Rydym yn gweld effaith fel rhan annatod o sut rydym yn profi ac yn gwella ein harfer.

Eleni, rydym yn rhoi mwy o ffocws ar sut rydym yn mesur ac yn dangos effaith ein cerddoriaeth fyw. Mae ein fframwaith gwerthuso newydd yn amlinellu sut rydym yn casglu adborth gan gleifion, preswylwyr, defnyddwyr gwasanaeth, ymwelwyr, staff a cherddorion i ymchwilio i'r gwahaniaeth y mae ein cerddoriaeth fyw yn ei wneud yn y tymor byr, canolig a hir. Fel rhan o hyn, cyflwynwyd offer gwerthuso creadigol i'r broses ar gyfer ein cynlluniau peilot cerddoriaeth a chelfyddydau gweledol yng Nghymru ac yn ysbytai GIG Lothian yn yr Alban.

Stori Marged

Cafodd y delynores Marged Hall, Cerddoriaeth mewn Ysbytai a Gofal, gyfle i fwynhau ystod eang o arddulliau cerddorol yn ystod ei phlentyndod a chafodd ei denu at y delyn o oedran cynnar.

Ar ôl y brifysgol, dechreuodd ddilyn gyrfa fel chwaraewr cerddorfaol ond cafodd ddiagnosis o salwch difrifol, a olygodd fod yn rhaid iddi gymryd pedair blynedd i ffwrdd i wella. Yn ystod yr amser hwn, symudodd o fwrlwm Llundain i fywyd mwy tawel yng nghefn gwlad Cymru.

Arweiniodd y profiad newid bywyd hwn hi i gwrdd â Haz, ei 'chydymaith cerddorol' hunan-gyffesol a gyflwynodd hi i Gerddoriaeth mewn Ysbytai a Gofal. Ers 2023, mae Marged wedi bod yn rhannu cerddoriaeth fyw mewn ysbytai, cartrefi gofal a wardiau plant gyda ni.

O fis Chwefror i fis Gorffennaf 2024, cynhaliwyd ein cynllun peilot cerddoriaeth a chelfyddydau gweledol a ariannwyd gan Gyngor Celfyddydau Cymru yn Nhŷ Llidiard, Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc (CAMHS) y GIG i gleifion mewnol yn Ysbyty Tywysoges Cymru ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Roedd Tŷ Llidiard yn un o'r lleoliadau iechyd meddwl a gymerodd ran yn ein prosiect Cerddoriaeth ar gyfer Iechyd Meddwl a Llesiant yn 2023, a oedd hefyd yn cynnwys Haz a Marged, lle daeth yn amlwg y dylid archwilio effaith gadarnhaol cerddoriaeth fyw ochr yn ochr â gweithgareddau celfyddydau gweledol ymhellach.

Gwahoddwyd pobl ifanc i lunio eu profiad eu hunain drwy ddewis y gerddoriaeth, cyfrannu at gynlluniau sesiynau, ac ymgysylltu ar eu cyflymder eu hunain. Helpodd y dull cyfranogol hwn i feithrin ymdeimlad o rymuso a pherchnogaeth, yn enwedig ymhlith y rhai a allai fel arall gael trafferth gyda rhyngweithio llafar neu gymdeithasol.

Roedd gweithio gyda cherddorion ac artist gweledol i ddod ag amrywiaeth o gerddoriaeth gyda chyfleoedd i beintio, darlunio, defnyddio sialc a chreu gyda chlai sych yn yr awyr yn cynnig profiad tawelu a chynhwysol i gleifion a helpodd i dynnu sylw oddi wrth amgylchedd ward prysur a phrysur yn aml. Creodd le i ymlacio, mynegiant personol, ac ymgysylltu di-eiriau.

Mae Marged yn egluro: “Roedd Tŷ Llidiard yn brosiect gwych i fod yn rhan ohono, roedden ni wrth ein bodd, ond roedd yn un o’r lleoliadau mwy heriol y buom yn gweithio ynddo. Mewn llawer o’r lleoliadau iechyd a gofal rydych chi’n cael adborth gan y staff neu’r cleifion eu hunain, rydych chi’n dod i adnabod beth maen nhw’n ei hoffi, ond mewn gwirionedd mae pobl ifanc yn tueddu i fod yn llai cyfathrebol.

Fe wnaethon ni ganfod bod mynd i mewn bob wythnos wedi ein helpu i ddechrau meithrin ychydig o ymddiriedaeth ac fe ddechreuon nhw agor i fyny. Roeddech chi'n dod i'w hadnabod nhw ychydig trwy'r gwahanol geisiadau - boed ar gyfer Eminem, Led Zeppelin neu Taylor Swift.”

Dywedodd aelod o staff yn Nhŷ Llidiard, “Dyma rai o’r bobl ifanc mwyaf sâl yn Ne Cymru, yn aml ni fyddant yn cymryd rhan mewn gweithgareddau gan eu bod yn eu cael yn llethol mewn gwirionedd, ond dyma nhw’n dod yn ôl wythnos ar ôl wythnos.”

Mae Marged yn ychwanegu, “Roedden ni’n teimlo, drwy gydol y prosiect, ein bod ni wedi cael gwell syniad o’r hyn oedd ei angen a’r hyn oedd yn gweithio. Tua diwedd y prosiect, fe benderfynon nhw beintio murlun yn yr ardd. Roedd yn wych oherwydd ei fod yn helpu i wella eu gofod, a phob wythnos roedden nhw’n ychwanegu ato. Doedd dim cyfyngiadau ar yr hyn y gallen nhw ei wneud. Roedd hynny’n ymddangos yn gweithio’n dda iawn yn artistig. Roedd llawer o bethau cadarnhaol ar hyd y ffordd ac roedd gweithio gyda’r artist gweledol Chris yn anhygoel.”

Drwy roi’r offer a’r adnoddau i staff i gefnogi ymgysylltiad creadigol, mae’r prosiect yn awgrymu ffordd newydd ymlaen o ran defnyddio cerddoriaeth fyw a’r celfyddydau gweledol i gefnogi iechyd meddwl pobl ifanc.

Cerddor Cerddoriaeth mewn Ysbytai a Gofal Marged Hall

“Tua diwedd y prosiect, penderfynon nhw beintio murlun yn yr ardd. Roedd yn wych oherwydd ei fod yn helpu i wella eu gofod, a phob wythnos roedden nhw'n ychwanegu ato. Doedd dim cyfyngiadau ar yr hyn y gallen nhw ei wneud.”

Uchafbwyntiau

Fel rhan o'n partneriaeth hirhoedlog â rhaglen Celfyddydau Tonic Elusen GIG Lothian, cwblhawyd dau brosiect peilot newydd yn Ysbyty Brenhinol Caeredin. Gwelodd y peilot Cerddoriaeth Argyfwng ein cerddorion yn perfformio mewn amgylchedd newydd – yr adran Damweiniau ac Achosion Brys. Roedd hwn yn gyfle i gyrraedd pobl newydd, gan leddfu straen a darparu tynnu sylw tra roeddent yn aros am driniaeth.

Fe wnaethon ni hefyd dreialu cerddoriaeth fyw ar wardiau Meddygaeth yr Henoed , lle rhoddodd cleifion sgôr o 9 allan o 10 iddyn nhw eu hunain o'i gymharu â 2.5 allan o 10 cyn y gerddoriaeth. Gall cleifion aros ar y wardiau hyn am fisoedd ar y tro, felly ni fyddent wedi gallu cael mynediad at gerddoriaeth fyw fel arall. Adroddodd staff hefyd eu bod wedi dod i adnabod y bobl yn eu gofal yn well.

Parhaodd ein partneriaeth hirhoedlog ag Ysbyty Wythenshawe , gan gynnwys cerddoriaeth fyw fisol yn yr adran gofal critigol gan gynnwys yr Uned Gofal Dwys Acíwt a'r uned gofal critigol Cardiothorasig ar gyfer pobl sy'n gwella o lawdriniaeth ar y galon neu'r ysgyfaint. Ymwelodd cerddorion hefyd â Laureate House, uned iechyd meddwl cleifion mewnol yr ysbyty ar gyfer oedolion o bob oed.

Dechreusom ar ail flwyddyn ein prosiect dysgu yng Ngogledd Iwerddon , gan rannu 42 awr o gerddoriaeth fyw gyda thri ymddiriedolaeth iechyd a gofal cymdeithasol i ddatblygu rhaglenni cerddoriaeth fyw hirdymor. Teimlodd 66% o gleifion seibiant o boen emosiynol a straen, a theimlodd 60% o gleifion seibiant o boen corfforol.

Preswylfa arloesol newydd mewn cydweithrediad ag Ysbytai Prifysgol Coventry a Warwickshire , yn dynodi ymrwymiad Ymddiriedolaeth y GIG i wneud cerddoriaeth fyw yn rhan bwysig o brofiad cleifion. Mae'r feiolinydd Helen Wilding a'r gitarydd a'r delynores Annie Summers yn rhannu cerddoriaeth fyw ysbrydoledig yn wardiau oncoleg (gofal canser) a phediatrig (plant) Ysbyty Coventry unwaith y mis.

Dechreuodd ein prosiect ymchwil gyda Chanolfan Ymchwil ar Brofiad Dementia Caeredin (ECRED) ei ail flwyddyn, gyda cherddoriaeth fyw mewn cartrefi gofal yng Nghaeredin a Glasgow yn ogystal â gweithdy cydweithredol yn Hosbis Sant Columba. Mae'r astudiaeth yn archwilio sut mae pobl sy'n byw gyda dementia yn ymgysylltu â phrosiectau celfyddydol, gan gynnwys cerddoriaeth a dawns, ac a yw'r gweithgareddau hyn yn ystyrlon i'r rhai sy'n cymryd rhan.